{"id":"wos-2015-przykladowy-arkusz-cke-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"wos-2015-przykladowy-arkusz-cke-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"przykladowy","year":2015,"month":null,"level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nSejm i Senat w Polsce. Porównaj pozycję ustrojową obu izb parlamentu, odwołując się\ndo ich kompetencji konstytucyjnych.","answer":null,"answer_text":"Temat 2.\nSejm i Senat w Polsce. Porównaj pozycję ustrojową obu izb parlamentu, odwołując się\ndo ich konstytucyjnych kompetencji.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nIV. Znajomość zasad\ni procedur demokracji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Uczeń:\n1) podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych\npaństw demokratycznych; wyjaśnia, jaki model funkcjonuje\nw Polsce;\n3) przedstawia zasady odpowiedzialności konstytucyjnej\ni politycznej; wskazuje, kto im podlega.\n20. Władza ustawodawcza w państwie demokratycznym. Uczeń:\n1) wymienia i ilustruje przykładami funkcje władzy\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\nustawodawczej;\n5) przedstawia procedurę tworzenia prawa przez parlament;\n6) opisuje mechanizm tworzenia koalicji rządowej; wyjaśnia rolę\nopozycji w pracy parlamentu.\n23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Uczeń:\n1) przedstawia konstytucyjne zasady ustroju państwa;\n5) przedstawia procedurę zmiany Konstytucji.\n24. Parlament Rzeczypospolitej Polskiej. Uczeń:\n1) wymienia kompetencje Sejmu i Senatu w państwie\ni przedstawia znaczenie obu izb oraz Zgromadzenia Narodowego\nw systemie władz Rzeczypospolitej Polskiej;\n2) określa sytuacje, w jakich może dojść do skrócenia kadencji\nSejmu;\n3) podaje przykłady stosowania w procedurze legislacyjnej\npolskiego parlamentu większości zwykłej, bezwzględnej\ni kwalifikowanej;\n4) wyjaśnia szczególny charakter procedury uchwalania ustawy\nbudżetowej.\nPrzykładowa odpowiedź (12 pkt):\nW państwie demokratycznym najwyższą i niepodzielną władzę sprawuje naród, który\njako suweren wybiera swoich przedstawicieli do władzy ustawodawczej, czyli parlamentu.\nW zależności od tradycji historycznych w państwach demokratycznych funkcjonują\nparlamenty jedno- lub dwuizbowe. Rolą parlamentu, jako ciała przedstawicielskiego, jest\nstanowienie prawa. Parlament w Polsce jest organem dwuizbowym (tzw. bikameralizm), co\nwynika tak z tradycji historycznej, jak i rozwiązania przyjętego podczas obrad Okrągłego\nStołu w 1989 roku orz przepisów obowiązującej Konstytucji. Polski parlament składa się\nz Sejmu oraz Senatu. Zgodnie z Konstytucją sprawują one władzę ustawodawczą. Według\ntradycji Sejm jest odpowiednikiem izby niższej parlamentu, a Senat - izby wyższej. Jednak te\nokreślenia nie odpowiadają faktycznemu umocowaniu prawnemu obu izb, gdyż przepisy\nustawy zasadniczej wyraźnie wskazują na silniejszą pozycję Sejmu w porównaniu do pozycji\nSenatu. To zagadnienie będzie przedmiotem moich rozważań.\nSejm składa się z 460 posłów. Senat jest organem ustawodawczym składającym się\nze 100 senatorów. Polska Konstytucja wyraźnie określa kompetencje poszczególnych izb\nparlamentu. Funkcje Sejmu dzielą się na ustawodawczą, ustrojodawczą, kontrolną oraz\nkreacyjną. Senatowi przysługuje funkcja ustawodawcza, ustrojodawcza oraz kreacyjna.\nFunkcja ustawodawcza jest podstawową kompetencją Sejmu. Polega ona\nna uchwalaniu ustaw. Ustawy dają podstawę do tworzenia aktów prawnych niższej rangi -\nrozporządzeń. Sejm może również upoważnić prezydenta do ratyfikowania i wypowiadania\nniektórych umów międzynarodowych, w tym także takich, które skutkują implementowaniem\ndo polskiego systemu prawnego przepisów prawa, np. przyjętych w UE. W zakresie funkcji\nustawodawczej Senat jest uprawniony do przyjęcia ustawy uchwalonej przez izbę niższą bez\nzmian, do wprowadzenia poprawek bądź jej odrzucenia. Uchwała izby wyższej może jednak\nzostać odrzucona w głosowaniu przez Sejm. W tym przypadku musi jednak zostać wypełniony\nwymóg bezwzględnej większości głosów przy zachowaniu kworum.\nFunkcja\nustrojodawcza\nuprawnia\nSejm\ndo\nzmiany\nustroju\npolitycznego,\ngospodarczego i społecznego, a zachodzi to w procesie zmiany Konstytucji. Procedura\nta może być zainicjowana zarówno przez Sejm, Senat lub Prezydenta RP. W przypadku\nzmiany rozdziałów I, II lub XII może zostać zarządzone referendum. Po uchwaleniu ustawy\nw jednakowym brzmieniu przez Sejm i Senat zostaje ona podpisana przez Prezydenta RP.\nW tym zakresie Senat jest równoprawny z Sejmem.\nFunkcja kreacyjna Sejmu obejmuje wielorakie kompetencje. Należą do nich\npowoływanie lub odwoływanie Rady Ministrów, wyrażanie wotum nieufności wobec Rady\nMinistrów i poszczególnych ministrów, wybór członków Trybunału Konstytucyjnego\ni Trybunału Stanu, powoływanie na wniosek prezydenta Prezesa Narodowego Banku\nPolskiego. Zgodnie z Konstytucją najważniejsze funkcje w państwie związane bezpośrednio\nz administrowaniem i kontrolą prawa i polityków są zarezerwowane wyłącznie dla Sejmu,\nktóry powołując np. premiera nie musi nawet zasięgać opinii Senatu. Pozostałe kompetencje\nizb parlamentu zawierające się w funkcji kreacyjnej są podobne. I tak, w powoływaniu\nczłonków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji uczestniczy każda z Izb, z czego dwoje z pięciu\nczłonków wybieranych jest przez Sejm, a jeden przez Senat. Podobnie jest z powoływaniem\nczłonków Krajowej Rady Sądownictwa - czterech członków wybiera Sejm, a dwóch - Senat;\nRady Polityki Pieniężnej - obie izby po trzech członków. Z kolei Sejm za zgodą Senatu\npowołuje Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, Rzecznika\nPraw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka oraz Generalnego Inspektora Ochrony\nDanych Osobowych. Podsumowując ocenę zadań obu izb w kreowaniu najważniejszych\nfunkcji w państwie, należy podkreślić, że zdecydowanie większą rolę odgrywa Sejm.\nFunkcja kontrolna oznacza kompetencje, które przysługują w zasadzie tylko Sejmowi.\nW jej ramach legislatywa kontroluje rząd i niektóre organy państwa. Izba pierwsza\nparlamentu może powoływać komisje śledcze, kontrolować realizację budżetu i uchwalać\nabsolutorium, posiada prawo do wydawania (sporządzania) dezyderatów i opinii, żądania\ninformacji od organów władzy i instytucji państwowych, może również wykorzystywać\nprocedurę interpelacji i zapytań. W skrajnych przypadkach Sejm ma prawo do pociągnięcia\ndo odpowiedzialności konstytucyjnej osób sprawujących najwyższe funkcje w państwie.\nPolega to na postawieniu przed Trybunałem Stanu najwyższych urzędników państwowych,\nw przypadku gdy naruszają oni Konstytucję bądź ustawy. Wotum zaufania oraz wotum\nnieufności wobec całego rządu, jak i poszczególnych ministrów również należą\ndo instrumentów wykorzystywanych przez Sejm w ramach funkcji kontrolnej. Udział\nsenatorów w ewentualnej procedurze pociągnięcia do odpowiedzialności konstytucyjnej\nPrezydenta RP nie zmienia faktu, że izba druga jest pozbawiona realnych instrumentów\nzwiązanych z pełnieniem funkcji kontrolnej.\nOprócz kompetencji Sejmu wchodzących w ramy poszczególnych funkcji, istnieją\nrównież inne prawa przysługujące izbie pierwszej. Sejm może decydować o stanie wojny\ni pokoju, ma prawo uchylić bezwzględną większością głosów rozporządzenie prezydenta\no wprowadzeniu stanu wojennego. Izba niższa wyraża również zgodę na przedłużenie stanu\nwyjątkowego oraz stanu klęski żywiołowej. Sejmowi podlega także Najwyższa Izba Kontroli.\nO wyższej randze Sejmu świadczy wreszcie fakt, że to marszałek tej izby zastępuje Prezydenta\nRP w razie jego niezdolności do sprawowania urzędu.\nKadencja Sejmu i Senatu trwa cztery lata. Istnieje specjalna procedura jej skrócenia.\nMoże się tak zdarzyć w trzech wypadkach, a mianowicie na drodze uchwały Sejmu\nwiększością 2/3 głosów, może również zostać skrócona przez Prezydenta RP w razie\nnieuchwalenia przez Sejm wotum zaufania dla Rady Ministrów oraz nieuchwalenia ustawy\nbudżetowej w ciągu czterech miesięcy od dnia przedstawienia jej Sejmowi. W przypadku\nskrócenia kadencji izby niższej, następuje również skrócenie kadencji Senatu.\nPorównując wymienione przeze mnie kompetencje obu izb parlamentu, widać\nwyraźnie, że rola izby niższej jest większa niż wyższej. Okres, w którym Senat był organem\nważniejszym, przeszedł już do historii. Tradycyjnie bowiem izby wyższe reprezentowały\ninteresy grup uprzywilejowanych, zaś izby niższe były związane z interesami grup\nuzyskujących prawa wyborcze w XIX wieku. Funkcjonujące obecnie w Polsce rozwiązania\nustrojowe dają przewagę izbie pochodzącej z wyborów przeprowadzanych według ordynacji\nproporcjonalnej (Sejm) w stosunku do tej wybieranej według ordynacji większościowej\n(Senat). W zamierzeniu miało to spowodować, że bardziej upolityczniony Sejm będzie\nw pewnym sensie hamowany przez Senat, w którym powinny zasiąść osoby o większym\ndoświadczeniu i niekoniecznie aktywne politycznie (izba refleksji). Praktyka ostatniego\nćwierćwiecza pokazała jednak, że ten scenariusz nie sprawdził się, a aktualny skład Senatu\njeszcze dobitniej podkreśla polaryzację polskiej sceny politycznej. Efektem tego jest\npowracające pytanie, czy izba wyższa jest w Polsce potrzebna.\nSchemat punktowania:\nPo-\nziom\nIII\nWARTOŚĆ MERYTORYCZNA (12 PKT)\nZdający:\n\nprzedstawił w pełni wszystkie istotne aspekty\nzagadnienia, tj.:\n- scharakteryzował i porównał główne\nuprawnienia Sejmu i Senatu w zakresie\nfunkcji ustrojodawczej, ustawodawczej,\nkreacyjnej i kontrolnej,\n- wykazał, że pozycja Sejmu jest wyższa\n(ważniejsza) poprzez to, że:\n▫ tylko Sejm może skrócić swoją kadencję\n(automatycznie skracana jest wtedy kadencja\nSenatu),\n▫ prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje\njuż 15 posłom, ale Senatowi jako izbie,\n▫ tylko Sejm uczestniczy w powoływaniu\ni odwoływaniu Rady Ministrów oraz sprawuje\nkontrolę nad jej działalnością,\n▫ tylko Sejm uchwala ustawy (Senat jedynie\nmoże zgłaszać poprawki lub proponować\nodrzucenie w całości ustawy),\n▫ tylko Sejm rozpatruje tzw. weto Prezydenta\nRP do ustawy,\n▫ Sejm może powołać komisję śledczą,\n▫ Marszałek Sejmu zastępuje Prezydenta\nRzeczypospolitej w razie, kiedy ten nie może\nsprawować swojego urzędu, zarządza wybory\nPrezydenta RP oraz przewodniczy obradom\nZgromadzenia Narodowego,\n▫ Sejm decyduje o stanie wojny (i stanach\nnadzwyczajnych),\n▫ referendum może zarządzić Sejm (Senat\ntylko się zgadza na ewentualny wniosek\nPrezydenta RP),\n▫ Sejm wybiera czterech (Senat dwóch)\nczłonków KRS,\n▫ tylko Sejm (Senat nie) wybiera członków TK\ni TS, uczestniczy w powołaniu prezesa NBP,\n▫ NIK podlega Sejmowi,\n\nwykorzystał znajomość i rozumienie różnych\nPOPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA\nZdający nie popełnił żadnego\nbłędu merytorycznego.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\npoprawną selekcję\ni hierarchizację informacji (nie\nzamieścił w pracy fragmentów\nniezwiązanych z tematem).\nJĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował wywód\nw pełni spójny, harmonijny\ni logiczny.\naspektów danego problemu do jego opisu\nw szerszym kontekście interpretacyjnym, np.\nprzebieg i „temperatura” obrad w obu izbach,\nzawiązywanie stałych i doraźnych koalicji,\ndobór kandydatów na listy wyborcze do obu\nizb,\n\nwykazał się znajomością licznych pojęć\nzwiązanych z danym zagadnieniem, np.\ninicjatywa ustawodawcza, odrzucenie\npoprawek, izba refleksji, czytania ustaw,\nfunkcja kontrolna, izba wyższa/niższa, proces\nlegislacyjny,\n\nwykazał się umiejętnością wyrażania opinii\ni formułowania ocen oraz wiązania ich\nz treściami w narracji.\nPo-\nziom\nII\nWARTOŚĆ MERYTORYCZNA (8 PKT)\nZdający:\n\nprzedstawił w pełni większość istotnych\naspektów lub pominął tylko jeden istotny\naspekt zagadnienia,\n\nwykorzystał znajomość i rozumienie\nwybranych aspektów danego problemu\ndo jego opisu, bez uwzględniania\nw wystarczającym stopniu kontekstu\ninterpretacyjnego,\n\nwykazał się znajomością wybranych pojęć\nzwiązanych z danym zagadnieniem.\nPOPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA\nZdający popełnił jeden lub dwa\nbłędy merytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nniekonsekwentną selekcję\ninformacji i ich hierarchizację\n(umieścił w pracy nieliczne\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował wywód\nnie w pełni uporządkowany.\nPo-\nziom\nI\nWARTOŚĆ MERYTORYCZNA (4 PKT)\nZdający:\n\nzasygnalizował jedynie większość istotnych\naspektów lub pominął więcej niż jeden istotny\naspekt zagadnienia,\n\nwykorzystał w niewystarczającym stopniu\nznajomość i rozumienie wybranych aspektów\ndanego problemu do jego opisu, bez\nukazywania związków z kontekstem\ninterpretacyjnym,\n\nwykazał się znajomością jedynie nielicznych\npojęć związanych z danym zagadnieniem.\nPOPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA\nZdający popełnił trzy lub cztery\nbłędy merytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nw niewystarczającym stopniu\nselekcję informacji i ich\nhierarchizację (napisał pracę,\nktórej znaczną część stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował wywód\nw sposób chaotyczny\ni nielogiczny.\n(0 PKT)\nTreść pracy wskazuje, że zdający nie zrozumiał\ntematu.\nZdający popełnił co najmniej\npięć błędów merytorycznych.\nPonad połowę pracy stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem. Wywód jest\nniekomunikatywny.","solution":null,"image":"img/wos-2015-przykladowy-arkusz-cke-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Arkusz przykładowy · 2015 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Arkusz przykładowy","text_html":"<p>Temat 2.<br>Sejm i Senat w Polsce. Porównaj pozycję ustrojową obu izb parlamentu, odwołując się<br>do ich kompetencji konstytucyjnych.</p>","answer_text_html":"<p>Temat 2.<br>Sejm i Senat w Polsce. Porównaj pozycję ustrojową obu izb parlamentu, odwołując się<br>do ich konstytucyjnych kompetencji.<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie informacji.<br>IV. Znajomość zasad<br>i procedur demokracji.<br>V. Znajomość<br>podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej<br>Polskiej.</p>\n<ol><li>Modele ustrojowe państw demokratycznych. Uczeń:</li><li>podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych</li></ol>\n<p>państw demokratycznych; wyjaśnia, jaki model funkcjonuje<br>w Polsce;</p>\n<ol><li>przedstawia zasady odpowiedzialności konstytucyjnej</li></ol>\n<p>i politycznej; wskazuje, kto im podlega.</p>\n<ol><li>Władza ustawodawcza w państwie demokratycznym. Uczeń:</li><li>wymienia i ilustruje przykładami funkcje władzy</li></ol>\n<p>VI. Dostrzeganie<br>współzależności<br>we współczesnym<br>świecie.<br>ustawodawczej;</p>\n<ol><li>przedstawia procedurę tworzenia prawa przez parlament;</li><li>opisuje mechanizm tworzenia koalicji rządowej; wyjaśnia rolę</li></ol>\n<p>opozycji w pracy parlamentu.</p>\n<ol><li>Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Uczeń:</li><li>przedstawia konstytucyjne zasady ustroju państwa;</li><li>przedstawia procedurę zmiany Konstytucji.</li><li>Parlament Rzeczypospolitej Polskiej. Uczeń:</li><li>wymienia kompetencje Sejmu i Senatu w państwie</li></ol>\n<p>i przedstawia znaczenie obu izb oraz Zgromadzenia Narodowego<br>w systemie władz Rzeczypospolitej Polskiej;</p>\n<ol><li>określa sytuacje, w jakich może dojść do skrócenia kadencji</li></ol>\n<p>Sejmu;</p>\n<ol><li>podaje przykłady stosowania w procedurze legislacyjnej</li></ol>\n<p>polskiego parlamentu większości zwykłej, bezwzględnej<br>i kwalifikowanej;</p>\n<ol><li>wyjaśnia szczególny charakter procedury uchwalania ustawy</li></ol>\n<p>budżetowej.<br>Przykładowa odpowiedź (12 pkt):<br>W państwie demokratycznym najwyższą i niepodzielną władzę sprawuje naród, który<br>jako suweren wybiera swoich przedstawicieli do władzy ustawodawczej, czyli parlamentu.<br>W zależności od tradycji historycznych w państwach demokratycznych funkcjonują<br>parlamenty jedno- lub dwuizbowe. Rolą parlamentu, jako ciała przedstawicielskiego, jest<br>stanowienie prawa. Parlament w Polsce jest organem dwuizbowym (tzw. bikameralizm), co<br>wynika tak z tradycji historycznej, jak i rozwiązania przyjętego podczas obrad Okrągłego<br>Stołu w 1989 roku orz przepisów obowiązującej Konstytucji. Polski parlament składa się<br>z Sejmu oraz Senatu. Zgodnie z Konstytucją sprawują one władzę ustawodawczą. Według<br>tradycji Sejm jest odpowiednikiem izby niższej parlamentu, a Senat - izby wyższej. Jednak te<br>określenia nie odpowiadają faktycznemu umocowaniu prawnemu obu izb, gdyż przepisy<br>ustawy zasadniczej wyraźnie wskazują na silniejszą pozycję Sejmu w porównaniu do pozycji<br>Senatu. To zagadnienie będzie przedmiotem moich rozważań.<br>Sejm składa się z 460 posłów. Senat jest organem ustawodawczym składającym się<br>ze 100 senatorów. Polska Konstytucja wyraźnie określa kompetencje poszczególnych izb<br>parlamentu. Funkcje Sejmu dzielą się na ustawodawczą, ustrojodawczą, kontrolną oraz<br>kreacyjną. Senatowi przysługuje funkcja ustawodawcza, ustrojodawcza oraz kreacyjna.<br>Funkcja ustawodawcza jest podstawową kompetencją Sejmu. Polega ona<br>na uchwalaniu ustaw. Ustawy dają podstawę do tworzenia aktów prawnych niższej rangi -<br>rozporządzeń. Sejm może również upoważnić prezydenta do ratyfikowania i wypowiadania<br>niektórych umów międzynarodowych, w tym także takich, które skutkują implementowaniem<br>do polskiego systemu prawnego przepisów prawa, np. przyjętych w UE. W zakresie funkcji<br>ustawodawczej Senat jest uprawniony do przyjęcia ustawy uchwalonej przez izbę niższą bez<br>zmian, do wprowadzenia poprawek bądź jej odrzucenia. Uchwała izby wyższej może jednak<br>zostać odrzucona w głosowaniu przez Sejm. W tym przypadku musi jednak zostać wypełniony<br>wymóg bezwzględnej większości głosów przy zachowaniu kworum.<br>Funkcja<br>ustrojodawcza<br>uprawnia<br>Sejm<br>do<br>zmiany<br>ustroju<br>politycznego,<br>gospodarczego i społecznego, a zachodzi to w procesie zmiany Konstytucji. Procedura<br>ta może być zainicjowana zarówno przez Sejm, Senat lub Prezydenta RP. W przypadku<br>zmiany rozdziałów I, II lub XII może zostać zarządzone referendum. Po uchwaleniu ustawy<br>w jednakowym brzmieniu przez Sejm i Senat zostaje ona podpisana przez Prezydenta RP.<br>W tym zakresie Senat jest równoprawny z Sejmem.<br>Funkcja kreacyjna Sejmu obejmuje wielorakie kompetencje. Należą do nich<br>powoływanie lub odwoływanie Rady Ministrów, wyrażanie wotum nieufności wobec Rady<br>Ministrów i poszczególnych ministrów, wybór członków Trybunału Konstytucyjnego<br>i Trybunału Stanu, powoływanie na wniosek prezydenta Prezesa Narodowego Banku<br>Polskiego. Zgodnie z Konstytucją najważniejsze funkcje w państwie związane bezpośrednio<br>z administrowaniem i kontrolą prawa i polityków są zarezerwowane wyłącznie dla Sejmu,<br>który powołując np. premiera nie musi nawet zasięgać opinii Senatu. Pozostałe kompetencje<br>izb parlamentu zawierające się w funkcji kreacyjnej są podobne. I tak, w powoływaniu<br>członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji uczestniczy każda z Izb, z czego dwoje z pięciu<br>członków wybieranych jest przez Sejm, a jeden przez Senat. Podobnie jest z powoływaniem<br>członków Krajowej Rady Sądownictwa - czterech członków wybiera Sejm, a dwóch - Senat;<br>Rady Polityki Pieniężnej - obie izby po trzech członków. Z kolei Sejm za zgodą Senatu<br>powołuje Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, Rzecznika<br>Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka oraz Generalnego Inspektora Ochrony<br>Danych Osobowych. Podsumowując ocenę zadań obu izb w kreowaniu najważniejszych<br>funkcji w państwie, należy podkreślić, że zdecydowanie większą rolę odgrywa Sejm.<br>Funkcja kontrolna oznacza kompetencje, które przysługują w zasadzie tylko Sejmowi.<br>W jej ramach legislatywa kontroluje rząd i niektóre organy państwa. Izba pierwsza<br>parlamentu może powoływać komisje śledcze, kontrolować realizację budżetu i uchwalać<br>absolutorium, posiada prawo do wydawania (sporządzania) dezyderatów i opinii, żądania<br>informacji od organów władzy i instytucji państwowych, może również wykorzystywać<br>procedurę interpelacji i zapytań. W skrajnych przypadkach Sejm ma prawo do pociągnięcia<br>do odpowiedzialności konstytucyjnej osób sprawujących najwyższe funkcje w państwie.<br>Polega to na postawieniu przed Trybunałem Stanu najwyższych urzędników państwowych,<br>w przypadku gdy naruszają oni Konstytucję bądź ustawy. Wotum zaufania oraz wotum<br>nieufności wobec całego rządu, jak i poszczególnych ministrów również należą<br>do instrumentów wykorzystywanych przez Sejm w ramach funkcji kontrolnej. Udział<br>senatorów w ewentualnej procedurze pociągnięcia do odpowiedzialności konstytucyjnej<br>Prezydenta RP nie zmienia faktu, że izba druga jest pozbawiona realnych instrumentów<br>związanych z pełnieniem funkcji kontrolnej.<br>Oprócz kompetencji Sejmu wchodzących w ramy poszczególnych funkcji, istnieją<br>również inne prawa przysługujące izbie pierwszej. Sejm może decydować o stanie wojny<br>i pokoju, ma prawo uchylić bezwzględną większością głosów rozporządzenie prezydenta<br>o wprowadzeniu stanu wojennego. Izba niższa wyraża również zgodę na przedłużenie stanu<br>wyjątkowego oraz stanu klęski żywiołowej. Sejmowi podlega także Najwyższa Izba Kontroli.<br>O wyższej randze Sejmu świadczy wreszcie fakt, że to marszałek tej izby zastępuje Prezydenta<br>RP w razie jego niezdolności do sprawowania urzędu.<br>Kadencja Sejmu i Senatu trwa cztery lata. Istnieje specjalna procedura jej skrócenia.<br>Może się tak zdarzyć w trzech wypadkach, a mianowicie na drodze uchwały Sejmu<br>większością 2/3 głosów, może również zostać skrócona przez Prezydenta RP w razie<br>nieuchwalenia przez Sejm wotum zaufania dla Rady Ministrów oraz nieuchwalenia ustawy<br>budżetowej w ciągu czterech miesięcy od dnia przedstawienia jej Sejmowi. W przypadku<br>skrócenia kadencji izby niższej, następuje również skrócenie kadencji Senatu.<br>Porównując wymienione przeze mnie kompetencje obu izb parlamentu, widać<br>wyraźnie, że rola izby niższej jest większa niż wyższej. Okres, w którym Senat był organem<br>ważniejszym, przeszedł już do historii. Tradycyjnie bowiem izby wyższe reprezentowały<br>interesy grup uprzywilejowanych, zaś izby niższe były związane z interesami grup<br>uzyskujących prawa wyborcze w XIX wieku. Funkcjonujące obecnie w Polsce rozwiązania<br>ustrojowe dają przewagę izbie pochodzącej z wyborów przeprowadzanych według ordynacji<br>proporcjonalnej (Sejm) w stosunku do tej wybieranej według ordynacji większościowej<br>(Senat). W zamierzeniu miało to spowodować, że bardziej upolityczniony Sejm będzie<br>w pewnym sensie hamowany przez Senat, w którym powinny zasiąść osoby o większym<br>doświadczeniu i niekoniecznie aktywne politycznie (izba refleksji). Praktyka ostatniego<br>ćwierćwiecza pokazała jednak, że ten scenariusz nie sprawdził się, a aktualny skład Senatu<br>jeszcze dobitniej podkreśla polaryzację polskiej sceny politycznej. Efektem tego jest<br>powracające pytanie, czy izba wyższa jest w Polsce potrzebna.<br>Schemat punktowania:<br>Po-<br>ziom<br>III<br>WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (12 PKT)<br>Zdający:<br><br>przedstawił w pełni wszystkie istotne aspekty<br>zagadnienia, tj.:</p>\n<ul><li>scharakteryzował i porównał główne</li></ul>\n<p>uprawnienia Sejmu i Senatu w zakresie<br>funkcji ustrojodawczej, ustawodawczej,<br>kreacyjnej i kontrolnej,</p>\n<ul><li>wykazał, że pozycja Sejmu jest wyższa</li></ul>\n<p>(ważniejsza) poprzez to, że:<br>▫ tylko Sejm może skrócić swoją kadencję<br>(automatycznie skracana jest wtedy kadencja<br>Senatu),<br>▫ prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje<br>już 15 posłom, ale Senatowi jako izbie,<br>▫ tylko Sejm uczestniczy w powoływaniu<br>i odwoływaniu Rady Ministrów oraz sprawuje<br>kontrolę nad jej działalnością,<br>▫ tylko Sejm uchwala ustawy (Senat jedynie<br>może zgłaszać poprawki lub proponować<br>odrzucenie w całości ustawy),<br>▫ tylko Sejm rozpatruje tzw. weto Prezydenta<br>RP do ustawy,<br>▫ Sejm może powołać komisję śledczą,<br>▫ Marszałek Sejmu zastępuje Prezydenta<br>Rzeczypospolitej w razie, kiedy ten nie może<br>sprawować swojego urzędu, zarządza wybory<br>Prezydenta RP oraz przewodniczy obradom<br>Zgromadzenia Narodowego,<br>▫ Sejm decyduje o stanie wojny (i stanach<br>nadzwyczajnych),<br>▫ referendum może zarządzić Sejm (Senat<br>tylko się zgadza na ewentualny wniosek<br>Prezydenta RP),<br>▫ Sejm wybiera czterech (Senat dwóch)<br>członków KRS,<br>▫ tylko Sejm (Senat nie) wybiera członków TK<br>i TS, uczestniczy w powołaniu prezesa NBP,<br>▫ NIK podlega Sejmowi,<br><br>wykorzystał znajomość i rozumienie różnych<br>POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA<br>Zdający nie popełnił żadnego<br>błędu merytorycznego.<br>SELEKCJA INFORMACJI<br>Zdający przeprowadził<br>poprawną selekcję<br>i hierarchizację informacji (nie<br>zamieścił w pracy fragmentów<br>niezwiązanych z tematem).<br>JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA<br>Zdający zaprezentował wywód<br>w pełni spójny, harmonijny<br>i logiczny.<br>aspektów danego problemu do jego opisu<br>w szerszym kontekście interpretacyjnym, np.<br>przebieg i „temperatura” obrad w obu izbach,<br>zawiązywanie stałych i doraźnych koalicji,<br>dobór kandydatów na listy wyborcze do obu<br>izb,<br><br>wykazał się znajomością licznych pojęć<br>związanych z danym zagadnieniem, np.<br>inicjatywa ustawodawcza, odrzucenie<br>poprawek, izba refleksji, czytania ustaw,<br>funkcja kontrolna, izba wyższa/niższa, proces<br>legislacyjny,<br><br>wykazał się umiejętnością wyrażania opinii<br>i formułowania ocen oraz wiązania ich<br>z treściami w narracji.<br>Po-<br>ziom<br>II<br>WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (8 PKT)<br>Zdający:<br><br>przedstawił w pełni większość istotnych<br>aspektów lub pominął tylko jeden istotny<br>aspekt zagadnienia,<br><br>wykorzystał znajomość i rozumienie<br>wybranych aspektów danego problemu<br>do jego opisu, bez uwzględniania<br>w wystarczającym stopniu kontekstu<br>interpretacyjnego,<br><br>wykazał się znajomością wybranych pojęć<br>związanych z danym zagadnieniem.<br>POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA<br>Zdający popełnił jeden lub dwa<br>błędy merytoryczne.<br>SELEKCJA INFORMACJI<br>Zdający przeprowadził<br>niekonsekwentną selekcję<br>informacji i ich hierarchizację<br>(umieścił w pracy nieliczne<br>fragmenty niezwiązane<br>z tematem).<br>JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA<br>Zdający zaprezentował wywód<br>nie w pełni uporządkowany.<br>Po-<br>ziom<br>I<br>WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (4 PKT)<br>Zdający:<br><br>zasygnalizował jedynie większość istotnych<br>aspektów lub pominął więcej niż jeden istotny<br>aspekt zagadnienia,<br><br>wykorzystał w niewystarczającym stopniu<br>znajomość i rozumienie wybranych aspektów<br>danego problemu do jego opisu, bez<br>ukazywania związków z kontekstem<br>interpretacyjnym,<br><br>wykazał się znajomością jedynie nielicznych<br>pojęć związanych z danym zagadnieniem.<br>POPRAWNOŚĆ MERYTORYCZNA<br>Zdający popełnił trzy lub cztery<br>błędy merytoryczne.<br>SELEKCJA INFORMACJI<br>Zdający przeprowadził<br>w niewystarczającym stopniu<br>selekcję informacji i ich<br>hierarchizację (napisał pracę,<br>której znaczną część stanowią<br>fragmenty niezwiązane<br>z tematem).<br>JĘZYK, STYL I KOMPOZYCJA<br>Zdający zaprezentował wywód<br>w sposób chaotyczny<br>i nielogiczny.<br>(0 PKT)<br>Treść pracy wskazuje, że zdający nie zrozumiał<br>tematu.<br>Zdający popełnił co najmniej<br>pięć błędów merytorycznych.<br>Ponad połowę pracy stanowią<br>fragmenty niezwiązane<br>z tematem. Wywód jest<br>niekomunikatywny.</p>","solutions":[]}